
ශ්රී ලංකාවේ ආදිවාසී ප්රාථමික ජන කොටසක් ලෙස 'වැද්දන්' හඳුන්වනු ලබයි. වැද්දන් ඔවුන්ව හඳුන්වා ගන්නේ වැද්දන් යන නාමයෙන් නොව 'වන්නිලැත්තන්' යන නාමයෙනි. 'වැදි' යන සිංහල වචනය පාලි භාෂාවෙන් 'ව්යාධ' හෙවත් 'විදින්නා' යන අර්ථයෙන් බිඳී ආවකි.'වැදි' යන්න 'වන චාරි' හෙවත් 'වනයේ හැසිරෙන්නා' යන අර්ථය ද ගෙන දෙයි. වැද්දා හැඳින්වීම සඳහා පුලින්ද, සබර, නිශාද, වන සරණ, වනපස, වනදරු, මිලක්ඛ, කිරාත යන නාමයන් ද භාවිත වී තිබේ, දුන්නෙන් විද සතුන් මරණ නිසාත්, දුනු දරා සිටින නිසාත්, 'වැද්දා' යන්න ව්යාවහාර වූ බව පෙනීයයි. වැද්දන්ගේ ජීවන පැවැත්ම, පරිසරය හා සංස්කෘතික ලක්ෂණ අනුව ගල් වැද්දන්, මස් වැද්දන්, නිරි වැද්දන්, කල වැද්දන්, මූදු වැද්දන්, කෝවුල් වැද්දන්, ගම් වැද්දන් හා දෙමළ වැද්දන් යනුවෙන් වර්ගවාදීව වැදි ජනයා හඳුන්වතත් පොදුවේ ගත් කළ මොවුන්ගේ ඇත්තේ එකම ජීවන රටාවකි. වැදි ජනතාවගේ ආගමික වතාවත් අතර ඉතා ප්රසිද්ධ වන්නේ 'කිරි කොරහ' යාගයයි. නැතහොත් කිරි කොරෙස් පොඡ්ජ ඔටා දැමීමයි. ලෙඩ දුක් වැනි ආපදා අවස්ථාවලදී මෙන්ම සතුන් දඩයමට නොලැබෙන අවස්ථාවලදී කිරි කොරහ යාගය පැවැත්වීමෙන් නෑ යකුන් සතුටු වී අපල උපද්රව වැළකී දඩයමට සතුන් හමුවන බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසයයි. රාත්රියක් පුරා පැවැත්වෙන කිරි කොරහ යාගය සිදුකරන්නේ තුන් දෙබලයක් මත තබන ලද කොරහකට පොල්ගෙඩි කිහිපයක කිරි මිරිකා එයට සුවඳ දුම් අල්ලා ඇදුරු හුරලැත්තන් විසින් යාතිකා කොට කිරි කොරහ වටා කණ්ඩායමක් නැටීමයි. රැයක් පුරා පැවැත්වෙන යාගය උදය වරුවේ අවසන් වේ. කිරි කොරහේ කිරි වලක් හාරා වලට දමනු ලැබේ. පුරාණ නෑයන්ට පිදූ ශුද්ධ වස්තුවක් වන එය ඉඳුල් නොවීමට වග බලා ගැනීම මෙහි පරමාර්ථයයි. කොරහ ගවයන් සිටින කාන්තාවකට දෙනු ලැබේ. ලී ආයුධ. සත්ව ඇට ආයුධ, ගල් ආයුධ, මැටි මෙවලම්, ලෙන් වාසස්ථාන හා ප්රාථමික නිවාස, අහරට ගන්නා දිය ගොඩ සතුන්, කෘමීන්, බෙල්ලන්, පක්ෂීන්, ශාක කොටස්, (අල. මුල්. කොළ. පොතු, දළු, ගෙඩි, ඇට, මද, කිරි) ඇඳුම්, අභිචාර විධි, රූ සටහන්, ශාන්ති කර්ම, ප්රජනනය හා වර්ගයා බෝ කිරීම, ශාරීරික සමානතා, පරිසර සබඳතා, සම අසමතා පෙන්වාදීම තුළින් දේශයට ම සුවිශේෂ වූ බළන්ගොඩ මානවයාගෙන් පැවත එන උරුම සම්බන්ධතාවක් වැදි ජනතාවට ඇති අතර වැදි ජනතාව නොකඩවා පරවේනී සංතතිව සිය උරුම අනන්යතාවය රැක ගැනීමට හැකි වූයේ වැද්දන් බුදු දහම වැළඳ නොගැනීමත්, අධ්යාපනය නොලැබීමත්, සමාජානුයෝජනයට හසුවීමට දැක්වූ අකමැත්තත්, ලේඛනයකින් තොරව වාචික භාෂාවක් පමණක් උපයෝගි කර ගනිමින් සිය අදහස් හුවමාරු කරගෙන දේශයේ වෙන් වූ වෙනම ගෝත්රික කණ්ඩායමක් ලෙස මේ දක්වා සිය අනන්යතාව ආරක්ෂා කරගෙන සරල ජීවන රටාවක් ගත කරන නිසා බව පැහැදිළිය. දයානන්ද බිනරගම විසින් පුවත්පතකට ලියන ලද ලිපියක් ඇසුරින් ....